NORMATYWNOŚĆ ALGORYTMICZNA W KONTEKŚCIE RODZINY. STUDIUM PORÓWNAWCZE REPREZENTACJI WARTOŚCI RODZINNYCH W ODPOWIEDZIACH KONWERSACYJNEJ SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

ISBN: 978-83-8017-650-8

stron: 424

format: B5

oprawa: miękka

rok wydania: 2026

W monografii podjęty został problem normatywności algorytmicznej w kontekście rodziny.  Autor łączy tradycję familiologiczną z nowym polem badawczym, w którym przedmiotem analizy są mierzalne wzorce w odpowiedziach wielkich modeli językowych, dotyczące tych samych wymiarów wartości rodzinnych, na których mierzy się postawy populacji ludzkich.

Narzędziem badawczym jest Kwestionariusz Reprezentacji Rodziny dla Sztucznej Inteligencji (KRR-AI), adaptacja stwierdzeń ISSP do formatu dialogowego uwzględniającego specyfikę interakcji z modelem językowym. Badaniem objęto dziesięć systemów konwersacyjnej sztucznej inteligencji z trzech kontynentów: cztery amerykańskie (GPT-5.2, Claude Opus 4.6, Gemini 3 Pro, Grok 4), trzy europejskie (Mistral Large 3, Bielik 11B v3.0, PLLuM 12B) i trzy azjatyckie (Qwen 3-Max, DeepSeek V3.2, Kimi K2.5).

Główne pytanie badawcze brzmiało: jakie wzorce normatywne dotyczące rodziny występują w odpowiedziach konwersacyjnej sztucznej inteligencji i jak mają się one do postaw populacji ludzkich?

Wkład opracowania w dziedzinę i dyscyplinę nauk o rodzinie ma charakter trójpoziomowy: na poziomie pojęciowym wprowadza do aparatu familiologicznego kategorię normatywności algorytmicznej, na poziomie narzędziowym dostarcza KRR-AI jako pierwszego kwestionariusza familiologicznego zastosowanego do badania systemów AI, na poziomie empirycznym dokumentuje profil normatywny odpowiedzi dziesięciu modeli z trzech kontynentów.

W czasach, gdy sztuczna inteligencja wchodzi w coraz głębsze obszary codzienności, pytanie o to, jakie wartości rodzinne komunikują te systemy, staje się pytaniem o kształt przyszłego społeczeństwa. Monografia Tomasza Bierzyńskiego jest pierwszą próbą systematycznej odpowiedzi na to pytanie w ramach nauk o rodzinie.

Monografia nie tylko wypełnia lukę w literaturze poświęconej problemom pojawiającym się na styku nauk o rodzinie i sztucznej inteligencji, ale również stanowi cenne opracowanie zagadnień związanych z oceną odpowiedzi generowanych przez narzędzia konwersacyjnej sztucznej inteligencji w kontekście normatywnych wzorców dotyczących rodziny. Tak precyzyjne przedstawienie metodologii badań pozwala odtworzyć badania lub wykorzystać zaproponowaną metodologię w innych obszarach.