KOŃCZ WAŚĆ, WSTYDU OSZCZĘDŹ! O KONIECZNOŚCI I METODACH NARODOWEJ TERAPII

ISBN: 978-83-69008-09-7

stron: 264

format: A5

oprawa: miękka

rok wydania: 2026

Kończ waść, wstydu oszczędź! O konieczności i metodach narodowej terapii Marka Małkowicza to odważna, interdyscyplinarna książka-diagnoza, książka-apel i książka-przewodnik, wyrastająca z obywatelskiego niepokoju oraz troski o przyszłość Polski. Autor stawia pytanie, czy źródeł wielu współczesnych problemów społecznych, politycznych i instytucjonalnych należy szukać nie tylko w bieżących konfliktach, lecz także w głęboko zakorzenionej opowieści o polskości.

Małkowicz określa tę kulturową matrycę mianem opowieści sarmacko-romantycznej. Jego zdaniem od XIX wieku ta właśnie opowieść wpływa na polską kulturę, edukację, politykę, życie rodzinne oraz sposób funkcjonowania instytucji. Utrwala między innymi indywidualizm, nieufność, niski poziom współpracy, przyzwolenie na przemoc, lekceważenie prawa, skłonność do martyrologii oraz przekonanie, że cierpienie stanowi szczególną wartość. Autor pokazuje, w jaki sposób narodowe mity i zbiorowe traumy przenikają do codziennych relacji, języka debaty publicznej, szkół, miejsc pracy oraz struktur państwa.

Oryginalność książki polega na połączeniu refleksji historycznej i kulturowej z psychologią społeczną, socjologią oraz neuronauką. Autor analizuje nie tylko treść polskich opowieści, lecz również ich wpływ na emocje, zachowania i układ nerwowy. Wyjaśnia, dlaczego narracje o zagrożeniu, krzywdzie i cierpieniu mogą podtrzymywać społeczny lęk, wzmacniać polaryzację oraz utrudniać budowanie zaufania. Jednocześnie przedstawia metody regulacji układu nerwowego i pracy z traumą, które mogą wspierać zmianę zarówno na poziomie jednostki, jak i całych grup.

Książka nie ogranicza się do diagnozy. Marek Małkowicz proponuje rozpoczęcie pracy nad nową, demokratyczną narracją o Polsce – opartą na poczuciu bezpieczeństwa, odpowiedzialności, współpracy, solidarności i zaufaniu społecznym. Wskazuje konkretne obszary wymagające zmiany: edukację, funkcjonowanie instytucji publicznych, kulturę organizacyjną, język debaty oraz sposób opowiadania o narodowej historii. Przywołuje również przykłady skutecznych przemian społecznych, od Komisji Edukacji Narodowej i wielkopolskiego pozytywizmu po doświadczenie „Solidarności” oraz współczesną transformację Irlandii.

Ostatnie części publikacji mają wymiar praktyczny. Autor przedstawia sposoby rozpoznawania destrukcyjnych schematów, ograniczania wpływu zbiorowego stresu i budowania bardziej konstruktywnych relacji. Dzięki temu książka jest nie tylko esejem o polskiej tożsamości, lecz także zaproszeniem do świadomego działania na rzecz zmiany społecznej.

To publikacja napisana przystępnie, z pasją i intelektualną odwagą. Jak zauważa Nina Witoszek, stanowi ona „kij włożony w mrowisko polskich mitów, traum i bolączek”, natomiast Sabina Sadecka podkreśla wyjątkowe połączenie perspektywy socjologicznej z neurobiologiczną. Książka jest adresowana do społeczników, nauczycieli, liderów, samorządowców, polityków, osób pracujących w instytucjach publicznych oraz wszystkich czytelników zainteresowanych polską kulturą, zbiorową tożsamością i możliwością rzeczywistej zmiany społecznej.