DEMOKRACJA NIEFORMALNA

ISBN: 83-88490-54-0   284 stron format: B5 oprawa: miękka Rok wydania: 2004

"Demokracja nieformalna to system reguł, które rządzą polityką postkomunistyczną. Daleko im do formalnych reguł konstytucji, ale świat, który się z nich wyłania, to nie tylko ciche układy w gabinetach polityków. Politycy rzeczywiście podporządkowują się różnym nieformalnym, pozaprawnym regułom.
W państwach Europy Środkowej rzeczywiste reguły polityki mają swoje źródło w sposobie odchodzenia tych krajów od komunizmu. Nierewolucyjny bowiem charakter zmiany ustroju sprawił, że zasadniczą kwestią stało się rozpoznanie reguł obowiązujących w nowym porządku ustrojowym. Dlatego reguły polityki są podporządkowane regule, która podaje kryteria przynależności danej reguły do nowego ładu (reguła uznania), a ona z kolei zależy co do treści od sposobu zmiany ustroju.

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Rozdział pierwszy
W poszukiwaniu reguł życia politycznego w krajach Europy Środkowej
I. Konstytucjonalizm i mit stałości znaczenia reguły
1. Konstytucjonalizm, czyli rządy reguły
2. Szukając konstytucjonalizmu w Europie Środkowej
3. Reguły i ich rozumienie
4. Prawnokonstytucjonalistyczne rozumienie reguły/normy
5. Krytyka mitu stałego znaczenia reguły
6. Fikcja reguły konstytucyjnej
7. Konstytucjonalizm-siła praktyki społecznej
8. Europa Środkowa - słabość praktyki społecznej konstytucjonalizmu
II. Rzeczywiste reguły polityki i ich badanie
1. Wiedza niewyartykułowana
2. Reguły wyartykułowane z praktyki społecznej
3. Metoda poszukiwania reguł
III. Zmiana polityczna, złe prawo i nowa reguła uznania
1. Reguły, rewolucja i ewolucja
2. Ciągłość i legalizm
3. Legalizm a legitymizacja
4. Legalizm i prawo dawnego reżimu
5. Reguła uznania
6. Reguła janusowa-reguła uznania polityki polskiej po 1989 r

Rozdział drugi
Reguła uznania i praktyka radzenia sobie z dziedzictwem komunistycznej
przeszłości
I. Praktyka społeczna radzenia sobie z regułami komunistycznymi
1. Ciągłość, czyli mądrość etapu
2. Rząd Mazowieckiego-zmiana reguł i dwuwładza
3. Prezydentura Wałęsy-nieudane zerwanie, udana ciągłość
II. Janusowa reguła uznania w działaniu
1. Przejęcie majątku byłej PZPR
2. Unieważnienie wyroków wydanych przez sądy stalinowskie
3. Próba usunięcia dyspozycyjnych sędziów
4. Ukaranie zbrodni komunistycznych
5. Lustracja czy dekomunizacji
6. Podsumowanie

Rozdział trzeci
Blokowanie jako reguła rządząca dystrybucją władzy w Polsce
I. Blokowanie-reguła wywiedziona z praktyki dystrybucji władzy
1. Reguły dystrybucji władzy a reguła podziału władzy
2. Reguła wzajemnego blokowania
3. Reguła blokowania a logika demokracji i logika instytucji
II. Praktyka blokowania w sferze dystrybucji władzy w latach 1989-1997
1. Okrągły Stół i powstanie reguły blokowania
2. Rząd Mazowieckiego-poza sporem o dystrybucję władzy
3. Prezydentura Wałęsy-powrót reguły
4. Prezydent-rząd-Sejm, czyli praktyka blokowania w I kadencji
5. Mała Konstytucja-formalizacja praktyki
6. Prezydent i większość w Sejmie II kadencji
7. Nowa Konstytucja i ewolucja reguły blokowania
III. Reguła blokowania w praktyce działania instytucji ustrojowych
1. Zasada ogólnego kierownictwa
2. Krzyżujące się kompetencje nominacyjne
3. Odwołanie członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
4. Weto ustawodawcze prezydenta
5. Reguła blokowania w stosunkach między Sejmem i rządem
6. Reguła blokowania w stosunkach Sejmu z Senatem
7. Reguła blokowania i słabość władzy

Rozdział czwarty
Ciągłość, rewolucja i powstanie reguł polityki na Węgrzech i w Czechach
I. Różne drogi odejścia od komunizmu
1. Węgierski konsensus i nowe reguły
2. Próba zerwania?
3. Czechosłowacja-rewolucyjny upadek reżimu
4. Konsekwencje legalizmu, ich przezwyciężenie i reguła zerwania
5. Węgierska reguła ciągłości
II. Reguły w sferze stosunku do przeszłości
1. Reguła ciągłości i węgierskie próby ukarania zbrodni komunistycznych
2. Czeska reguła zerwania w kwestii ukarania zbrodni komunistycznych
3. Ograniczona lustracja na Węgrzech
4. Radykalna lustracja/dekomunizacja w Czechach
5. Reprywatyzacja zgodna z regułą kontynuacji na Węgrzech
6. Reprywatyzacja i zerwanie z przeszłością w Czechach
7. Uchylenie niesprawiedliwych wyroków na Węgrzech
8. Uchylenie niesprawiedliwych wyroków w Czechach
III. Reguły dystrybucji władzy
1. Słaby prezydent, silny rząd i parlament - trwały konsensus Okrągłego Stołu
2. Wybory i utrzymanie kompromisu
3. Nieudana próba wzmocnienia prezydenta
4. Silny parlament i (samo)ograniczenie większości
5. Sąd Konstytucyjny-izba (naj)wyższa
6. Czechy-brak ograniczeń, suwerenność parlamentu
7. Słaby prezydent w czeskim parlamentaryzmie
8. Podsumowanie

Zakończenie

Wykaz skrótów

Bibliografia

Summary