FUNDAMENTALNE PROBLEMY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W ROLNICTWIE. OD RYZYKA CZYSTEGO I SPEKULATYWNEGO DO ERM I RYZYKA ŁAŃCUCHÓW (SIECI) ŻYWNOŚCIOWYCH

ISBN: 978-83-7658-880-3   703 stron format: B5 oprawa: miękka Rok wydania: 2022

Monografia ta powstała z dwóch powodów. Po pierwsze, stale rośnie łączna ekspozycja rolnictwa na ryzyko, niepewność i niejednoznaczność, co w sposób naturalny powinno zachęcać badaczy do doskonalenia opisu ich ewolucji i zależności między nimi, a w ślad za tym zapobiegania im oraz łagodzenia ich następstw, gdy się już zmaterializują. Z uwagi na ogrom tak postawionego problemu autor monografii świadomie dokonał samoograniczenia i skoncentrował się tylko na zarządzaniu ryzykiem. Po drugie, dostępne opracowania krajowe i zagraniczne dotyczące tegoż zarządzania w dominującej swej masie bazują zasadniczo na ryzyku czystym, a więc możliwości odchylania się osiąganych wyników od wielkości oczekiwanych lub zaplanowanych, które generują szkody/straty majątkowe, a które później trzeba będzie jakoś sfinansować. Tymczasem równie interesujące są sytuacje, gdy uzyskiwane rezultaty są korzystniejsze niż oczekiwano albo zaplanowano. To poszerzenie perspektywy wprost prowadzi nas do ryzyka spekulatywnego, co w logiczny sposób łączy się z zarządzaniem strategicznym i generowaniem wartości dodanej. Obszar ten opisuje i modeluje coraz pełniej i skuteczniej koncepcja the enterprise risk management (ERM), która zaczyna być coraz śmielej wdrażana również do zdywersyfikowanych gospodarstw i przedsiębiorstw rolnych i ze sfery pozostałego agrobiznesu. To w sposób całkiem zrozumiały implikuje konieczność zajęcia się również relacjami wzajemnymi między ryzykami w rolnictwie i łańcuchach (sieciach) żywnościowych i zarządzaniem nimi oraz ryzykiem całego agregatu "sektor rolno-żywnościowy". Tym samym monografia wpisuje się we wdrażaną w UE strategię "od pola do stołu". Zdaniem autora monografii taki sposób podejścia do zarządzania ryzykiem w rolnictwie ma cechy oryginalności naukowej i w obszarze projektowania oraz prowadzenia polityki rolno-żywnościowej. Następnym krokiem powinno być włączenie w ten schemat również problematyki zdrowia publicznego, ale jeszcze wcześniej wszelkich propozycji holistycznego zarządzania ryzykiem, ze szczególnym podkreśleniem dorobku w tej dziedzinie OECD, które wyraźnie ewoluuje w kierunku wzmacniania odporności (resilience).

Zdaniem autora monografii jej oryginalność polega również na zintegrowaniu narzędzi samoubezpieczenia i samoochrony, czyli szeroko rozumianej prewencji przed ryzykiem realizowanej przez samych rolników za pomocą dostępnych im instrumentów wewnętrznych, z możliwością transferu niektórych ryzyk do sektora ubezpieczeniowego i na pozostałe rynki finansowe. Dzięki temu można m.in. wyjaśnić przyczyny niskiego zainteresowania rolników ubezpieczeniami majątkowymi, akceptując po prostu stan faktyczny, iż w populacji rolników udział ryzykantów i osób neutralnych wobec ryzyka może przekraczać nawet 40%. Z definicji jednostki takie w zasadzie nie potrzebują ubezpieczeń. Mogą natomiast zainteresować się nimi, gdy zacznie się je subsydiować, licząc, że w ten sposób uzyskają jakiś transfer dochodowy.

Novum w tej monografii, subiektywnym zdaniem jej autora, to podjęcie próby zintegrowania zarządzania ryzykiem dochodowym z koncepcjami risk balancing i household risk balancing oraz z problematyką ryzyka finansowego.

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

1. Definiowanie, klasyfikowanie i pomiar oraz percepcja ryzyka

2. Podejmowanie decyzji w warunkach ryzyka

3. Instrumenty, strategie i systemy zarządzania ryzykiem

4. Samoochrona i samoubezpieczenie

5. Transfer ryzyka za pomocą ubezpieczeń tradycyjnych i indeksowych

6. Hedging w zarządzaniu ryzykiem cenowym

7. Zarządzanie ryzykiem dochodowym

8. Risk balancing i household risk balancing a ryzyko biznesowe i finansowe

9. Ryzyko katastroficzne i zarządzanie kryzysowe

10. Strategiczne aspekty zarządzania ryzykiem

11. Enterprise risk management (ERM)

12. Zarządzanie ryzykiem łańcuchów/sieci żywnościowych

Podsumowanie

Literatura